Harcówka

  Symbolika Struktury Belki   Aktualności Historia
 

 

Troszkę historii

KRZYŻ HARCERSKI Jest odznaką wzorowaną na najwyższym odznaczeniu wojskowym - Krzyżu Virtuti Militari (ustanowionym przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1792r.), przyznawanym za wyjątkowe męstwo na polu walki. Projekt Krzyża opracował w 1912 roku ks. Kazimierz Lutosławski, jako odznakę nielegalnie działającej w Warszawie Naczelnej Komendy Skautowej. Krzyż posiada bogatą wewnętrzną symbolikę.

    Jego ramiona oplata wieniec z liści lauru (po prawej) - symbolu zwycięstwa, oraz liści dębu (po lewej) - symbolu męstwa. Są one połączone zapinką, która oznacza, że harcerz powinien łączyć w sobie te dwie cechy. Inna interpretacja mówi, że jest to węzeł, który podobnie jak węzeł na chuście (dawniej zastępujący pierścień) ma przypominać o obowiązku spełnienia przynajmniej jednego dobrego uczynku dziennie. Wśród dębowych liści można również dostrzec trzy żołędzie, symbolizujące trzy rozbiory, ewentualnie trzech zaborców Polski. Na poprzecznych ramionach Krzyża widnieje napis: Czuwaj! - pozdrowienie harcerskie. Miejsce przecięcia ramion Krzyża objęte jest okręgiem - symbolem doskonałości, ewentualnie bratniego harcerskiego kręgu. Wewnątrz okręgu znajduje się lilijka. Gwiazdki na jej ramionach oznaczają oczy harcerza - zawsze szeroko otwarte, starające się dostrzec, kiedy i gdzie harcerz może być potrzebny. Rozchodzące się promienie symbolizują dążenie harcerstwa do objęcia swym wpływem coraz większych kręgów młodych ludzi, a także promieniowanie harcerzy jako przykład dla całej polskiej młodzieży. Spotyka się też interpretację, określającą promienie jako światło gwiazdy przewodniej z fragmentu łacińskiej maksymy - "do gwiazd". Krzyż sam oznacza jej pierwszy człon - "Przez trudy", czyli przez pokonywanie własnej słabości aż po gotowość walki i poświęceń dla Ojczyzny. Na ramionach Krzyża wykropkowane są punkciki oznaczające liczne jak ziarnka piasku czy gwiazdy na niebie dobre uczynki, jakie powinni spełniać harcerze. Według starszych interpretacji punkciki te mają symbolizować niezliczone szeregi harcerzy i harcerek, co niestety obecnie nie znajduje odbicia w rzeczywistości.  

Powstałe po listopadzie 1918 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz stanowiący, że Krzyż Harcerski jest jedyną odznaką cywilną, jaką można nosić na mundurze wojskowym. W momencie likwidacji ZHP nie funkcjonował on od 1 czerwca 1950r. do grudnia 1956r. Dawniej Krzyże były numerowane, a numer wpisywano do Książeczki Harcerskiej. krzyż Harcerski otrzymuje się po złożeniu Przyrzeczenia Harcerskiego i nosi się go 2 cm nad lewą kieszenią munduru. 


LILIJKA jest tradycyjną odznaką noszoną na nakryciu głowy przez harcerzy (srebrna) i instruktorów (złota), oraz przypinana nad lewą kieszenią przez ludzi, którzy nie złożyli jeszcze Przyrzeczenia.

Stylizowana w różny sposób jest używana przez większość męskich organizacji skautowych na świecie (żeńskie używają znak liścia koniczyny). W Polsce obowiązuje ona zarówno panie, jak i panów. Po raz pierwszy pojawiła się u nas na Krzyżu Harcerskim. Następnie używała jej Polska Organizacja Skautowa (powstała w Piotrkowie w 1915) jako odznaki podstawowej.

Lilijka jest wzorowana na igle magnetycznej kompasu - symbolizuje harcerza, który zawsze wybiera słuszną drogę. Lord Baden - Powell napisał w swojej książce ''Scouting for boys'': Odznaką skautowa jest ostrze strzały, takiej, jaka na mapach lub w kompasie wskazuje północ. Jest to odznaka wywiadowcy wojskowego, wskazuje, bowiem drogę:, więc i wywiadowcy pokoju wskazuje ona drogę w spełnianiu obowiązku i niesieniu pomocy drugim. Dalszą historię lilijki świetnie opisuje Marian Miszczuk w książce ''Harcerskie symbole'':

Strzałka [...] z czasem była rysowana coraz bardziej ozdobnie i zaczęła przybierać kształt zbliżony do lilii herbowej - symbolu władzy królewskiej

W 1927 roku umieszczono na jej ramionach litery ONC - Ojczyzna, Nauka, Cnota, skrót hasła Filomatów (organizacja młodzieżowa mająca na celu upowszechnienie wśród tamtejszego społeczeństwa idei patriotyzmu i samokształcenia). Na węźle spinającym ramiona lilijki widniał napis ZHP. Oba skróty istniały do 1965 roku, kiedy to zmieniono jej kształt i usunięto literki. VII Zjazd ZHP w 1981 roku przywrócił dawny wygląd lilijki i tradycyjne oznaczenie.


Lilijka to dawny symbol rycerski, stąd jej kolor - biel - oznacza czystość. Purpura to kolor królewski. Krąg i węzeł oznaczają odpowiednio dążenie do doskonałości i wspólnotę harcerzy. Dwie gwiazdki oznaczają Prawo i Przyrzeczenie Skautowe. Trzy części lilijki to trzy części Przyrzeczenia Skautowego: na służbę Bogu, ludziom i Ojczyźnie. Na środkowej części znajduje się igła kompasu, mająca zawsze wskazywać skautowi dobrą drogę.

 


Koniczynka Barwy - żółcień i błękit - to kolory słońca i nieba. Oznaczają one pogodę ducha i radość życia. Dwie gwiazdki oznaczają Prawo i Przyrzeczenie Skautowe. Trzy części koniczynki oznaczają trzy części Przyrzeczenia Skautowego: na służbę Bogu, ludziom i Ojczyźnie. Płomień jest płomieniem miłości do ludzi. Krąg symbolizuje doskonałość i wspólnotę. Na koniczynce, podobnie jak na lilijce skautowej, umieszczona jest igła kompasu.


CZUWAJ!

POZDROWIENIE - CZUWAJ

 Zawołanie "Czuwaj!" znane było i używane w średniowiecznej Polsce. Podobno strażnicy murów miejskich i bram, gdy nocą pełnili swoją służbę, nawoływali się przeciągłym "Czu - waj!" Miało to zapobiec zasypianiu strażników. Z chwilą, gdy straciły swą wartość mury miasta a technika życia pomknęła naprzód, wraz ze zniknięciem straży miejskich znikło to zawołanie. Dopiero w 500 lat po pogromie Krzyżaków pod Grunwaldem, słowo to stało się hasłem zlotu organizacji "Sokół". Zlot ten odbył się w Krakowie w roku 1910, w pięćsetlecie bitwy. Jako słowo pozdrowienia wprowadziła je do polskiego skautingu w 1912 roku 3 Lwowska Drużyna żeńska im. Emilii Plater, założona (1911) przez Olgę Drahonowską. Drużyna ta zorganizowała w lipcu 1912 roku obóz, na którym postanowiono zastąpić używane wówczas "Czołem!", przejęte od Towarzystwa Sokół, obowiązującym do dzisiaj "Czuwaj!". Uznano bowiem, że w pozdrowieniu sokolim jest element czołobitności, uległości, że pochodzi ono od "chylę czoła". Pozdrowienie używane przez 3 LDŻ szybko rozpowszechniło się w pozostałych organizacjach skautowych i przyjęto zostało jako oficjalne przez cały skauting. Przejął je powstały w 1918 roku Związek Harcerstwa Polskiego.



Pozdrowienie "Czuwaj" ma przypominać o konieczności stałej gotowości do czynu, służby dla Ojczyzny, pracy dla innych i nad sobą. Wymieniają je między sobą harcerze na powitanie i pożegnanie, w niektórych wypadkach również przy oddawaniu honorów.

 



HYMN HARCERSKI

(pierwsza zwrotka i refren)

 1. Wszystko, co nasze, Polsce oddamy

W niej tylko życie, więc idziem żyć,

Świty się bielą, otwórzmy bramy,

Rozkaz wydany: wstań, w słońce idź! 

   

Ramię pręż, słabość krusz,

    Ducha tęż, Ojczyźnie miłej służ!

    Na jej zew w bój czy trud

    Pójdzie rad harcerzy polskich ród. 

 

 2. Idziem weseli z śmiechem na twarzy,

Czystość i prawość to nasza broń,

Zawsze gotowi, gdy się wydarzy

Podać bliźniemu pomocną dłoń 

  Naprzód marsz, równaj krok,

    Śmiało w dal wytężaj jasny wzrok,

    Polsko, wnet z kajdan, z knut,

    Wyrwie Cię harcerzy polskich lud. 

3. Już płomień buchnął z dymu spowicia,

Wśród gawęd mija wesoło czas,

Jeśli radość chcesz zaznać życia,

W braterskim kole stań z nami wraz 

    Zgarnij żar dorzuć drew,

    Teraz w krąg niech raźny zabrzmi śpiew

    Jutro znów dzienny trud,

    Lecz go rad harcerzy wita lud.